Afaan Oromoo: Kutaa 6 8 Sections40 Lessons365 Days
1. 2: Dubbisuu
Nagaa Walgaafachuufi Ofbeeksisuu
Barnoota Afaan Oromoo – Kutaa 6ffaa
Bu’aalee barachuu boqonnaa kanaa :
Xumura barnoota kanaarratti wantoota armaan gadii ni dandeessa:
Jechoota nagaa walgaafachuufi ofbeeksisuu wajjin wal qabatan ni hubatta.
Ergaa ijoo barreeffama aadaa nagaa gaafachuu Oromoo keessaa ni baasta.
Garaagarummaa sagalee gabaabaa fi dheeraa jechoota keessatti ni adda baafta.
Uumama sagalee jabaa fi laafaa jechoota Afaan Oromoo ni ibsita.
Yaadannoo Sagaleewwan Jechootaa
Jechoota Sagalee Gabaabaa
Qubeen dubbachiiftuu akaakuu tokko qofa yoo ta’e, sagaleen ni gabaabbata.
Fkn: soba, saba, lafa, lama, quba, muka, laga, afur
Jechoota Sagalee Dheeraa
Qubeen dubbachiiftuu akaakuu tokkoo lama walitti aananii yoo barreeffaman, sagaleen ni dheerata.
Fkn: raafuu, roobii, waadaa, aadaa, hooquu, mooraa
Jechoota Sagalee Jabaa
Qubeen dubbifamaa gidduu jechaatti lama walitti aananii yoo dhufan, sagaleen ni jabaata.
Fkn: battee, bubbee, ganna, hattuu, lukkuu, baddaa
Jechoota Sagalee Laafaa
Qubeen dubbifamaa gidduu jechaatti lama walitti aanee yoo hinbarreeffamne sagaleen ni laafa.
Fkn: hate, gate, jala, gale, bade, lixe, ure, muge
Shaakala Duraa
Barattoota, yeroo hiriyyaa haaraa argattan jalqaba maal jettu? Akkamitti of-ibsitu?
Boonaa fi Caaltuun mooraa keessatti wal argan.
Osoon hin dubbisin dura:
- Suuraa armaan olii ilaali. Ijoolleen kun eessa jiru?
- Sii fi hiriyyaan kee akkamitti wal barattan?
Dubbisa
Dubbisa armaan gadii haalaan dubbisuun gaaffiilee dhiyaatan deebisi.
Tolosaa fi Caaltuu
Bara darbe, Tolosaan gara magaalattii dhufe. Innis karaa irratti shamaree tokko arge. Tolosaan afaan laafaadhaan, “Akkam jirtu, nagaadhaa?” jedhee gaafate. Shamareen sunis seeqqudhaan, “Nagaadha, fayyaadha. Maqaan koo Caaltuu dha. Maqaan kee eenyu?” jettee deebisteef.
Tolosaanis of beeksise, “Maqaan koo Tolosaa dha. Ani barataa kutaa jahaaffaati. Naannoo Finfinnee irraan dhufe.” Caaltuunis itti dabaluun, “Anis barattuudha. Wal baruu keenyatti baay’ee gammadeera,” jette.
Isaan lamaan ija laafinaan wal ilaalanii haasawaa isaanii itti fufan. Aadaa Oromoo keessatti baddaa fi gammoojjitti nagaa wal gaafachuun, of beeksisuun, fi waliin haasawuun hariiroo hawaasaa cimsa.
Shaakala Jechootaa
Seera sagaleewwan Afaan Oromoo (gabaabaa, dheeraa, jabaa, laafaa) irratti hundaa’uun gaaffiilee deebisi.
Madaallii
Keeyyata armaan gadii dubbisuun of madaali.
Barataa Haaraa
Guyyaa tokko, barataan haaraan gara mana barumsaa dhufe. Barsiisaan, “Kottu, maqaa kee nutti himi, of beeksisi,” jedhe. Baratas fuulduratti ba’ee, “Maqaan koo Gammachuu dha. Ani magaalaa Jimmaa irraan dhufe. Hojii qonnaan baay’ee jaalladha. Fakkeenyaaf, baddaa keessatti qamadii facaasuu nan beeka,” jedhe. Barsiisaanis, “Baga nagaan dhufte, guddatte,” jedheen.
Guduunfaa fi Madaallii Ofii
Wantoota hubattee xumurteen of madaali (Sanduuqa kana guuti):