Saayinsii Naannoo Kutaa 5 5 Sections35 Lessons365 Days
1.3 Argama fi kallattiwwan bakka adda addaa Itoophiyaa
Argama fi Kallattiwwan Bakka Adda Addaa Itoophiyaa
Saayinsii Naannoo Kutaa 5
Bu’aalee Barnootichaa (Competencies)
Xumura barnoota mata duree kanaatti:
Maalummaa meeshaa koompaasii ni ibsita.
Ogummaa kaartaa irraa kallattii barbaaduu ni shaakalta.
Bakkeewwaan beekamoo fi seenaa qabeeyyii Itoophiyaa keessaa ni tarreessita.
Kallattii fi argama paarkilee biyyooleessa Itoophiyaa ni himta.
Jechoota Ijoof (Key Terms)
Koompaasii
Meeshaa ammayyaa kallattii (Kaaba, Kibba, Baha, Dhiha) adda baasuuf nu gargaaru dha.
Kaartaa
Fakkii bal’ina lafaa waraqaa ykn waan diriiraa irratti xiqqeeffamee kaafamu.
Hambaa Seenaa
Qabeenya seena qabeessa kan uumamaan ykn hojii harka namaatiin hojjetamee dhalootaaf darbu.
Paarkii Biyyoolessaa
Bakka addaa kan mootummaadhaan eegamu, lafa, bineensota fi biqiltoota uumamaa kunuunsuuf tajaajilu.
Viidiyoo Barnootaa (Video Lesson)
Viidiyoo kana ilaaluun waa’ee kallattii hubannoo kee gabbifadhu.
Qabiyyee Barnootichaa (Core Lesson)
Seensa (Introduction)
Barattoota jaalatamo,
Mee naannoo keessanitti akkamitti kallattiin himama? Yeroo durii namoonni biyya keenyaa kallattii uumama ilaaluun tilmaamu turan. Fakkeenyaaf, qotee bulaan qilleensi kallattii kamii akka dhufu ilaaluun “qilleensa baddaa” ykn “qilleensa gammoojjii” jedhee moggaasa.
1. Kallattii fi Koompaasii Adda Baafachuu
Yeroo ammaa bakka tokko yoo deemnu kallattii adda baafachuuf meeshaa ammayyaa koompaasii fayyadamna. Kallattiileen koompaasii beekamoon afuri: Kaaba, Kibba, Bahaa fi Dhiiha.
Safartuu Digirii Koompaasii
Kompaasiin kallattii safaruuf Kaaba (0°) irraa ka’uun gara bahaatti (kallattii sa’aatiin) lakkaa’ama:
- 0° (rightarrow) Kaaba (North)
- 90° (rightarrow) Baha (East)
- 180° (rightarrow) Kibba (South)
- 270° (rightarrow) Dhiiha (West)
2. Bakkeewwan Seena Qabeeyyii Itoophiyaa
Itoophiyaa keessatti bakkeewwaan beekamoo fi seena qabeeyyii hedduutu argamu. Isaanis bakka gurguddaa lamatti qoodamu:
A. Kan Uumamaan Argaman
Kanneen hojii harka namaan hin tolfamne, uumamaan kan argamanidha.
- Holqa Soof Umar
- Volkaanoo Eertaallee
- Gaara Baalee fi Gaarreen Kaabaa
- Haroowwan (Xaanaa, Abijaataa, Laangaanoo…)
B. Nam-Tolchee (Hojii Namaa)
Kanneen dhalli namaa yeroo adda addaatti ijaare dha.
- Masaraan Abbaa Jifaar (Jimmaa)
- Gamoo Dirree Sheek Huseen (Baalee)
- Siidawwan Aksum (Tigiraay)
- Bataskaanota Laallibalaa (Walloo)
- Masaraan Faasiladas (Gondar)
3. Paarkilee Biyyoolessaa Itoophiyaa
Paarkileen bineensota bosonaa fi biqiltoota eeguuf tajaajilu. Kanneen keessaa beekamoon:
Fakkii fi Kaartaa (Illustration)
Akkamitti Taphanna? (How to play):
Jalqaba maqaa bakkaa tuqi (Tap), sana booda sanduuqa sirrii ta’e ‘Uumama’ ykn ‘Nam-Tolchee’ tuqiit achi ka’i!
Bakkeewwan Seenaa (Bank)
Uumamaan Kan Argaman
Nam-Tolchee (Hojii Namaa)
Gilgaala 1: Filannoo (MCQ)
Gilgaala 2: Digirii fi Kallattii Firoomsi (Tap-to-Match)
Qajeelfama: Digirii armaan gadii tuquun, kallattii sirrii ta’e jalatti ramadi.
Kaaba (North)
Baha (East)
Kibba (South)
Dhiiha (West)
Gilgaala 3: Gaaffilee Makaa (Mixed Challenge)
Cuunfaa Barnootichaa (Summary)
Koompaasiin meeshaa kallattii kaaba, kibba, baha fi dhiha agarsiisudha.
Kallattiin koompaasii digiriidhaan yoo safaramu: 0° Kaaba, 90° Baha, 180° Kibba, fi 270° Dhiha dha.
Bakkeewwan seena qabeeyyii Itoophiyaa uumamaan (Fkn. Soof Umar, Eertaallee) fi nam-tolchee (Fkn. Aksum, Laallibalaa, masaraa Abbaa Jifaar) jedhamuun qoodamu.
Paarkileen biyyoolessaa (Fkn. Gaara Baalee, Gaarreen Kaabaa, Awash) bineensota fi uumama kunuunsuuf tajaajilu.
Madaallii (Assessment)
Mirkaneessa Dandeettii (Self-Check)
Barnoota kana erga xumurtee booda, wantoota gochuu dandeessu mallatteessi: