Saayinsii: Kutaa 6ffaa 5 Sections31 Lessons365 Days
1.2. Argama Afrikaa Bahaa Kaartaarratti Daangaa Biyyoota Afrikaafi Qaamman Bishaana’oon Wal-Bira Qabuun Ibsuu
Argama Afrikaa Bahaa Kaartaarratti
Saayinsii Naannoo
Bu’aa Barnootichaa (Lesson Competencies)
Xumura barnoota mata duree kanaatti:
- Argama Afrikaa bahaa daangaa biyyoota Afrikaafi qaamman bishaana’oon wal bira qabuun ni ibsita.
- Kaartaarraa biyyoota Afrikaa bahaa keessatti argaman tarreessu ni dandeessa.
Jechoota Ijoo (Key Terms)
Daangaa (Border)
Sarara ykn sarbaa biyyoota, naannoolee ykn lafa addaan qoduudha.
Kaartaa (Map)
Bifa lafaa ykn qaama lafaa kan waraqaa irratti kaafamee agarsiisu.
Qaamman Bishaana’oo
Galaana, garba, haroowwaniifi lageen gurguddoo lafarra jiran.
Argama (Location)
Iddoo wanti tokko, akka biyyaa ykn naannoo, irratti argamu ibsa.
Viidiyoo Barnootaa
Viidiyoo kana daawwachuun waa’ee kaartaafi daangaa hubannoo kee gabbifadhu.
Qabiyyee Barnootaa (Core Lesson)
Seensa (Introduction)
Barattoota jaalatamo,
Mee yaadaa! Akka simbirroo samii irra balaliituu taatanii, gubbaadhaa gad ardii Afrikaa yoo ilaaltan maal agartu? Lafti bal’aan, gaarreen dhedheeroon, fi bishaan bal’aan naannoo Afrikaa bahaa marsee jiru isinitti mul’ata.
Har’a, akkaataa biyyoonni naannoo kanaa itti wal taa’aniifi eessatti bishaan guddaan akka isaan daangeessu waliin baranna.
Daangaa Biyyoota Afrikaa Bahaafi Qaamman Bishaana’oo
Biyyoonni Afrikaa bahaa lakkoofsaan 11 isaanis yoo ta’an, biyyoota Afrikaa bahaa biroofi biyyoota gaanfa Afrikaatti argaman kan walitti qabatedha. Afrikaan bahaa kallattii bahaafi Kaaba bahaan qaamman bishaana’oon daangeeffamtee jirti.
Haalli daangaa biyyoota kanaa akka armaan gadiitti ibsama:
Keeniyaafi Somaaliyaa
Gama bahaan Garba guddaa Hindii (Indian Ocean) waliin daangaa qabu.
Ertiraa
Gama kaaba-bahaan Galaana diimaa (Red Sea) waliin daangaa qabdi.
Jibuutii
Galaana dimaafi Galoo Galaana Eden waliin wal qunnamsiifti.
Sudaan
Biyyoota akka Masir (Egypt), Liibiyaa, Chaad, Rippaabilikii Afrikaa jiddu-galeessaafi Galaana diimaa waliin daangoofti.
Sudaan Kibbaa
Rippaabilikii Afrikaa jiddu-galeessaafi dimookiraatikii Rippaabilikii Koongoo waliin daangaa qabdi.
Taanzaaniyaa
Zaambiiyaa, Maalaawiifi Garba guddaa Hindii waliin wal daangeessiti.
Ugaandaa, Ruwaandaafi Buruundii
Dimookiraatikii Rippaabilikii Koongoo waliin daangaa kan qaban yommuu ta’u biyyi Itoophiyaa biyyoota ollaa Afrikaa bahaa ta’an kamiyyuu waliin daangaa hin qabdu (Biyyootuma baha Afrikaa keessatti marfamtee argamti).
Akkaataa itti taphatamu: Jalqaba maqaa qaama bishaanii ykn biyyaa sanduuqa keessaa tuqi (Tap), sana booda iddoo duwwaa biyya sirrii ta’e jalatti tuquun (Tap) iddootti deebisi.
Filannoowwan (Tuqi)
Keeniyaafi Somaaliyaa
Maal waliin daangaa qabu?
Ertiraa
Maal waliin daangaa qabdi?
Sudaan Kibbaa
Biyya kam waliin daangoofti?
Jibuutii
Galaana Diimaafi maal qunnamsiifti?
Gilgaala 1: Filannoo (MCQ)
Gilgaala 2: Dhugaa ykn Soba
Cuunfaa Barnootichaa (Summary)
Barnoota har’aa kanaan, Afrikaan Bahaa biyyoota 11 of keessatti akka qabattu baranneerra.
Akkasumas, naannoon kun kallattii bahaafi kaaba-bahaan qaamman bishaana’oo gurguddoo ta’an kan akka Garba Hindii fi Galaana Diimaatiin akka daangeeffamu hubanneerra.
Biyyoonni hundi haala teessuma lafaa mataa isaaniifi daangaa ollaa isaanii waliin qaban adda adda akka ta’e kaartaarraa ilaalchisuun qoranneerra.
Madaallii Xumuraa (Assessment)
Qabxii Mirkaneeffannaa (Checklist)
Barnoota har’aa xumuruu keetiin dura, qabxiilee armaan gadii hubachuu kee of madaali. Kan hubatte sirriitti itti mari (Check it):
Baga gamadan! Barnoota har’aa haala gaariin xumurtee jirta.