Saayinsii: Kutaa 6ffaa 5 Sections31 Lessons365 Days
3.4. Qabeenya Bishaanii Afrikaa Bahaa
Qabeenya Bishaanii Afrikaa Bahaa
Saayinsii Naannoo Kutaa 6
Kaayyoo Barnootichaa
Xumura barnoota mata-duree kanaatti:
Haala itti fayyadama qabeenya bishaanii Afrikaa bahaa ni himta.
Barbaachisummaa bishaan diinagdee keessatti qabu ni tarreesita.
Dhiibbaa itti fayyadama bishaanii Afrikaa bahaa ni ibsita.
Qabeenya bishaanii kanneen akka haroowwanii fi laggeen Afrikaa bahaa wal bira qabuun ni ibsita.
Jechoota Ijoo
Qabeenya Bishaanii
Madda bishaanii uumamaa kanneen akka laggeen, haroowwan, fi bishaan lafa jalaa kan tajaajila adda addaatiif oolan.
Haroo
Qaama bishaanii bal’ina murtaa’e qabu, kallattii hundaan dacheen marfamee argamuufi gara galaanaatti kan hin yaane.
Jallisii
Mala bishaan laga ykn haroo irraa fudhachuun yeroo roobni hin jirre lafa qonnaa obaasuu fi misoomsuu.
Faalama Bishaanii
Wantoota xuraawaa fi summii qaban warshaalee ykn magaalaa irraa gara bishaaniitti gadhiisuun qulqullina bishaanii balleessuu.
भिडियो ትምህርት (Viidiyoo Barnootaa)
Viidiyoo kana daawwachuun waa’ee qabeenya bishaanii hubannoo kee gabbifadhu.
Core Lesson: Qabeenya Bishaanii
Seensa
Barattoota kabajamoo,
Mee yaadaa! Jireenyi bishaan malee maal fakkaata? Bineensonni, biqiltoonni fi ilmi namaa bishaan malee jiraachuu hin danda’an. Bishaan madda jireenyaati. Ardii keenya Afrikaa keessaa, naannoon Afrikaa Bahaa qabeenya bishaanii gurguddaa qabaachuun beekamti. Harra waa’ee qabeenya kanaa, faayidaa isaa fi rakkoolee isa mudatan bal’inaan baranna.
Itti Fayyadamaafi Bu’a Qabeessummaa
Qabeenya bishaanii fayyadamuun madda misoomaa yookiin faayidaa garaagaraaf mijeessuu keessatti bu’aa inni hawaasaaf guddina diinagdee keessatti gumaachu xiyyeeffannoon itti yaadamuu qaba. Haal-dureen mijeessuun barbaachisoodha:
- Bishaan faayidaa adda addaatiif akkaataa madaala isaa eeggateen hojiirra ooluu qaba.
- Bishaan dhugaatiifi tajaajila biroof oolu qulqulluu ta’uu qaba.
- Dhangala’aan warshaalee bishaan akka hin faalletti too’atamuu qaba.
- Bu’uuraalee misoomaa bishaan irraa hojjetaman yeroon hordofuufi suphuun barbaachisaadha.
Barbaachisummaa Qabeenya Bishaanii
Bishaan jireenya dhala namaa keessatti hedduu barbaachisaadha. Bishaan bakka jireenya lubbu-qabeeyyii, bakka bashannanaa, too’ataa madaallii uumamaafi madda guddina diinagdee biyyaati. Faayidaan bishaan guddina diinagdee Afrikaa bahaa keessatti qabu gurguddoon: geejjiba, qotiisa jallisii, horsiisa qurxummii, fi madda humna elektirikii (Hydro-electric power) ti.
Rakkoolee Haala Fayyadama Bishaanii
Afrikaan bahaa biyyoota madda bishaanii haa jedhamtu malee, itti fayyadamuurratti rakkoolee hedduu qabdi:
Gosoota Haroowwaan Afrikaa Bahaa
Afrikaan bahaa qabeenya bishaanii hedduu qabaachuu irraa kan ka’e naannoo madda bishaanii jedhamti. Haroon qaama bishaanii bal’ina murtaa’e qabu, lafaan marfameedha. Akka fakkeenyaatti hara Magaadii (Keeniyaa) fi hara Asaal (Jibuutii) soogidda kuufamaa of keessaa waan qabaniif tajaajila dhugaatiif hin oolan.
| Lakk | Gosa Haroo | Biyya Itti Argamu | Bal’ina (km²) | Gadi fageenya (m) |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Viiktooriyaa | Ugaandaa, Taanzaaniyaa, Keeniyaa | 69,490 | 82 |
| 2 | Taangaanikaa | Taanzaaniyaa, D/R Koongoo | 32,900 | 1470 |
| 3 | Turkaanaa | Keeniyaa | 6,405 | 109 |
| 4 | Xaanaa | Itoophiyaa | 2,156 | 15 |
Fakkii Agarsiisu
Gocha 1: Filannoo
Gaafilee 5Deebii sirrii ta’e filadhu.
Loading…
Gocha 2: Tapha Qindeessuu
RamaddiiAkkaataa itti taphatamu: Yaada armaan gadii tuquun filadhu, sana booda saanduqa sirrii ta’e (Faayidaa ykn Rakkoo) tuquun keessa kaa’i.
Yaadolee
Faayidaa Bishaanii
Rakkoo Itti Fayyadamaa
Gocha 3: Dhugaa ykn Soba
Gaafilee 5Hima kenname dubbisuun ‘Dhugaa’ ykn ‘Soba’ kan jedhu filadhu.
Loading…
Cuunfaa Barnootichaa
Afrikaan bahaa madda bishaanii gurguddoo qabdi.
Faayidaan bishaanii inni guddaan geejjiba, jallisii, humna ibsaa fi horsiisa qurxummiif ooluu isaati.
Rakkooleen gurguddoon itti fayyadama bishaanii danqan: faalamuu, dhiqamuu biyyee fi faca’insi roobaa walqixaa dhabamuu dha.
Haroowwan tokko tokko kan akka Magaadii soogidda kuufamaa waan qabaniif dhugaatiif hin mijatan.
Haroon bal’inaan sadarkaa 1ffaa Afrikaa Bahaatti qabu Viiktooriyaa yoo ta’u, Itoophiyaa keessaa immoo Xaanaa dha.
Qormaata Xumuraa
Madaallii 5Hubannoo kee madaaluuf gaaffilee armaan gadii deebisi.
Loading…
Madaallii Ofii (Checklist)
Barnoota kana erga xumurtee booda, wantoota gochuu dandeessu sanduuqa keessatti mallattoo tuquun mirkaneessi: