Saayinsii: Kutaa 6ffaa 5 Sections31 Lessons365 Days
3.8. Sirnaan Itti Fayyadamuufi Eegumsa Qabeenya Uumamaa Afrikaa Bahaa
Sirnaan Itti Fayyadamuufi Eegumsa Qabeenya Uumamaa
Saayinsii Naannoo: Kutaa 6
Bu’aawwan Barnootichaa
Xumura barnoota mata-duree kanaatti:
Haala itti fayyadama qabeenya uumamaa Afrikaa Bahaa karaa bu’aa qabeessa ta’e ni ibsita.
Kunuunsa qabeenya uumamaa biyyoota Afrikaa Bahaa walbira qabuun ni tarreessita.
Eegumsa qabeenya uumamaa beekumsa xabboo (aadaa) ta’an ni tarreessita.
Jechoota Ijoo
Qabeenya Uumamaa
Wantoota uumamaan argaman kan akka biqilootaa, bineensotaa, biyyee, bishaan, albuudaafi ifa aduu.
Kunuunsa
Qabeenya uumamaa sirnaan itti fayyadamuu, qusannaadhaan har’aas fayyadamnee dhaloota boruuf tursiisuu.
Eegumsa
Qabeenya uumamaafi nam-tolchee osoo itti hin fayyadamiiniifi hin miidhiin kunuunsuun dhaloota dhufuuf tursiisuu.
Beekumsa Xabboo
Beekumsaafi aadaa hawaasni naannoo tokkoo qabeenya uumamaa eeguufi kunuunsuuf itti fayyadamu.
Viidiyoo Barnootaa
Barreeffama Barnootaa
Seensa
Barattoota jaalatamo,
Mee yaadaa, naannoon keessan mukkeen dhabamee, laggeen goganii, bineensonni godaananii osoo ta’ee jireenyi akkam ta’a ture? Nyaanni, bishaaniifi qilleensi qulqulluun eessaa argama? Kanaafuu, qabeenya uumamaa keenya eeguun lubbuu keenya eeguudha!
A. Sirnaan Itti Fayyadamuu Qabeenya Uumamaa Afrikaa Bahaa
Biyyoonni Afrikaa Bahaa qabeenya uumamaa hedduu qabu. Qabeenya kana sirnaan itti fayyadamuuf dhaabbanni USAID (Keeniyaa keessatti) fi dhaabbanni EAC (East African Community) waliigaltee taasisaniiru. Galmi isaanii:
- Murtoo eegumsa qabeenyaa ragaarratti hundaa’e kennuu.
- Adamoo seeraan alaafi daldala bineensotaa dhorkuu.
- Albuuda baasuurratti imaammata wal fakkaataa qabaachuufi too’achuu.
- Albuudichi hojii dhabdummaa akka hir’isu gochuu.
B. Eegumsa Qabeenya Uumamaa
Kunuunsuu Dhabuu irraa maalitu dhufa?
- Bosona ciruufi gubuu (qonnaaf, qoraaniif, kkf).
- Humnaa ol dheechisuun horii hedduu bakka tokkotti bobbaasuu.
- Isaan kun biyyeen lolaafi bubbeen haramee akka badu taasisa.
Toftaalee Kunuunsa Qabeenya Uumamaa:
Biqiloota haaraa dhaabuu.
Bishaan qusannaan fayyadamuu.
Ifaa ibsaa dhaamsuu.
Humna aduu/qilleensaa fayyadamuu.
Irra deddebi’anii fayyadamuu.
Adamoo seeraan alaa dhorkuu.
Beekumsa Xabboo (Aadaa) fi Eegumsa Naannoo
Hawaasni naannoo aadaa isaatti fayyadamuun qabeenya uumamaa eeguu keessatti iddoo guddaa qaba.
Fakkeenyaaf: Ummata Oromoo biratti Odaan bakka olaanaa qaba.
Odaan jala taa’anii gumaa araarsu, dhimma hawaasummaa irratti mari’atu. Hiddi isaa dhaloota ummataa tokko ta’uu ibsa, dameen isaa baay’ina ummataa fakkeeffama. Kanaafuu, Odaan hin muramu. Aadaan akkasii biqiloota tursiisuuf gargaara.
Bineensonni bosonaas (leenca, qeerransa, gafarsa) akka gootummaatti ilaalamu. Biyyoonni akka Keeniyaafi Taanzaaniyaa daawwattoota (turiistoota) bineensota kana daawwachuuf dhufan irraa galii olaanaa argatu. Galii kanaan paarkota hundeessu.
Tapha: Qulqulleessituu Naannoo
Akkaataa itti taphatamu: Gochaaleewwan armaan gadii tuquun filadhu, sana booda saanduqa sirrii ta’e (Kunuunsa ykn Mancaasuu) tuquun bakka buusi.
Gochaalee
Kunuunsa (Gaarii)
Mancaasuu (Badaa)
Gocha 1ffaa: Filannoo
Gocha 2ffaa: Dhugaa ykn Soba
Cuunfaa Barnootichaa
Qabeenya Uumamaa eeguun lubbuu ilma namaa tursiisuudha.
Kunuunsuu jechuun sirnaan, qusannaan fayyadamanii dhaloota dhufuuf dabarsuudha.
Aadaa keessatti biqiloonni akka Odaa fi bineensonni bakka guddaa qabu; kunis naannoo eeguuf gargaara.
Naannoo sirnaan kunuunsuun galii turiizimii (daawwattoota) dabaluun diinagdee biyyaa guddisa.
Madaallii Xumuraa
Gaaffiilee armaan gadii deebisuun hubannoo kee madaali.
Madaallii Dandeettii (Of-Madaaluu)
Saanduqa tuquun dandeettii argatte mirkaneessi: